Od 8 do 8/0, czyli kilka słów o brzeszczotach

Ramka do brzeszczotów (gesztelka, piłka włosowa) leżąca na stole i uśmiechająca się do Ciebie.
Ramka do brzeszczotów (gesztelka, piłka włosowa) leżąca na stole i uśmiechająca się do Ciebie.

Na ramce montujemy brzeszczoty, aby później móc wycinać nimi szalone, skomplikowane i niebywale ambitne wzory np. w metalowej blasze. Ramki są dostępne w prawie każdym sklepie z artykułami dla jubilerów, tak samo brzeszczoty. Ale jaki rodzaj brzeszczotów wybrać, kiedy jesteś jeszcze przed pierwszym cięciem? 🙂

Wszystkie brzeszczoty jubilerskie mają długość 130mm, ale pozostałe ich wymiary zmieniają się zależnie od rozmiaru. Brzeszczoty konkretnego rozmiaru, ale wykonane przez różnych producentów też mogą się nieznacznie różnić między sobą, jednak nie sa to różnice które mogłyby znacząco wpływać na komfort pracy.

Najbardziej popularny rozmiar brzeszczotów to 3/0 – jest w miarę uniwersalny i nada się do większości prac, więc jeśli nie wiesz, który kupić na początek, polecam właśnie 3/0. Drobniejsze brzeszczoty (najdrobniejsze to 8/0) służą do wycinania mniejszych detali, grubsze  (najgrubszy to 8)- do mniej precyzyjnych cięć i grubszych blach. Przy okazji: niech Cię nie zaskoczy, że brzeszczoty są sprzedawane w tuzinach i grosach 🙂

Poniżej tabelka z poglądową rozmiarówką. Czasami może się zdarzyć, że potrzebujesz brzeszczotu o konkretnej grubości, szczególnie do zadań, w których chcesz aby jeden element pasownie wchodził w drugi. Jeśli nie masz pod ręką suwmiarki lub śruby mikrometrycznej, możesz zerknąć do tej tabelki 🙂

Do pracy mogą Ci się również przydać inne brzeszczoty, przeznaczone do miększych materiałów np. drewna. W takiej sytuacji sprawdzą się brzeszczoty spiralne i typu reverse.

Rozmiar brzeszczotu Grubość Szerokość Ilość zębów na centymetr
8/0 0,15 mm 0,33 mm 34
7/0 0,18 mm 0,36 mm 34
6/0 0,18 mm 0,36 mm 33
5/0 0,20 mm 0,41 mm 29
4/0 0,23 mm 0,43 mm 27
3/0 0,25 mm 0,48 mm 24
2/0 0,25 mm 0,53 mm 21
0 0,28 mm 0,58 mm 20
1 0,30 mm 0,64 mm 21
2 0,30 mm 0,69 mm 17
3 0,33 mm 0,73 mm 16
4 0,36 mm 0,75 mm 15
5 0,38 mm 0,79 mm 14
6 0,41 mm 0,84 mm 13
7 0,43 mm 0,94 mm 12
8 0,51 mm 1,14 mm 11

Fel (fartuch)

Wycięcie stołu ze sztycą, pod spodem fel.
Wycięcie stołu ze sztycą, pod spodem fel.

Kawałek skóry, lub materiału skóropodobnego podpięty pod wycięciem stołu złotniczego. Jego zadaniem jest zbieranie opiłków metalu powstających podczas obrabiania bizuteri na sztycy. Dodatkowo dzięki obecności fela małe przemioty (elementy biżuterii, kamienie) wpadaja do niego zamiast spadać na podłogę co, zwłaszcza początkującemu zlotnikowi, nieraz oszczędzi żmudnych poszukiwań;) Fel powinien być zamontowany na takiej wysokości, żeby nie przeszkadzał w pracy przy sztycy, ale żeby nie zawadzać o niego kolanami. Formuje się go w taki sposób, aby przedmioty z niego nie wypadały.

Felu, felu, mój ty drogi przyjacielu

jak nucą złotnicy z podkarpacia 😉

Sztyca (klin, fajnagiel, jaskółka)

Drewniany klin montowany do stołu jubilerskiego. To na nim piłuje się i szlifuje biżuterię. Powinien posiadać wycięcie pozwalające na stabilne unieruchomienie pierścionka w pionie i wgłębienie, które pomoże nam ustawić go poziomo. Wgłębienia i wycięcia najlepiej wykonać samemu, wedle swoich potrzeb i upodobań. Jeśli nasza sztyca jest wycięta w kształt jaskółczego ogona, można nazywać ją jaskółką. Osoby z majsterkowym zacięciem mogą same wykonać klin, jednak są one też dostępne w sprzedaży.

Sztyca z wyciętymi rowkami i wypiłowaniami.
Sztyca z wyciętymi rowkami i wypiłowaniami.

Jak używać suwmiarki?

Suwmiarka jest głównym przyrządem pomiarowym używanym w złotnictwie  służącym do szybkiego i dokładnego pomiaru wytwarzanych elementów.

Suwmiarka analogowa
Suwmiarka analogowa

Swoją użyteczność zawdzięcza obecności noniusza, czyli pomocniczej podziałce, dzięki której możemy odczytać wartości z dokładnością do 0,1mm, 0,05mm lub 0,02mm (zależnie od rodzaju przyrządu).

Noniusz
Noniusz

Podziałka noniusza znajduje się na suwaku pod podziałką metryczną. Zauważ, że nie wszystkie kreski na dolnej podziałce tworzą jedną pionową linię z kreskami na górnej podziałce. Jeśli zsuniemy całkowicie szczęki suwmiarki (sytuacja na powyższym zdjęciu), tylko pierwsza i ostatnia linia na dolnej podziałce tworzy jedną linię z kreskami z górnej podziałki.

Pomiar suwmiarką
Noniusz wskazuje 2,3 mm

Aby wykonać pomiar, mierzony przedmiot ujmuje się w szczęki suwmiarki (lub używa się wsuwki głębokościomierza itp.). Od razu możemy zauważyć, że mierzony przedmiot (zdjęcie wyżej: wsunęłam w szczęki suwmiarki szafir) jest większy niż 2mm, ponieważ 0 kreska z podziałki noniusza (skrajna lewa kreska, ta najbliższa mierzonemu przedmiotowi) znajduje się po prawej stronie względem drugiej kreski z górnej podziałki.

Teraz popatrzmy na znaki na podziałce noniusza (dolnej) i znajdźmy na niej kreskę, która dokładnie schodzi się w jedną pionową linię z kreską na górnej podziałce. W tym wypadku jest to trzecia kreska. To oznacza, ze mierzony kamień jest trzy dziesiąte milimetra większy niż 2mm, czyli ma średnicę 2,3mm.

Wskazówki:

Żeby pomiar był odpowiedni, nie ściskaj szczęk suwmiarki przesadnie mocno. Jeśli mierzysz np. kamień do biżuterii, ściśnij go na tyle, żeby sam nie wysunął się ze szczęk przyrządu, kiedy uniesiesz suwmiarkę z blatu stołu.

Suwmiarka analogowa
Pomiar małych przedmiotów

Zawsze kiedy mierzysz przedmiot upewnij się, że mierzysz go w prawidłowy sposób. Aby uzyskać rzetelny wynik pomiaru, kamień powinien leżeć w szczękach suwmiarki równo, bez przekrzywień (w przypadku szlifu fasetkowego mierzymy kamień na rondyście, w przypadku kaboszonu u podstawy, zawsze w najszerszych miejscach). Jeśli mierzysz blachę, upewnij się, że w miejscu, które wsuwasz w szczęki przyrządu, nie ma wygięć lub rozwarstwień, które mogą spowodować nieprawidłowy pomiar.

W niektórych suwmiarkach noniusz (czyli skala przesuwna) może wyglądać nieco inaczej niż ta ze zdjęcia, ale pomiary odczytujemy na tej samej zasadzie. Różnica w wyglądzie noniusza wynika z dokładności konkretnego przyrządu.

Mierzenie wymiarów wewnętrznych przedmiotu i głębokości.

Wsuń górne, mniejsze szczęki suwmiarki w otwór i rozszerz ją. Odczytaj wynik tak samo jak w przypadku mierzenia zewnętrznych wymiarów.

Suwmiarka - Pomiar wymiarów wewnętrznych
Pomiar wymiarów wewnętrznych

Głębokość mierzymy za pomocą bolca, który wysuwa sie z jednej strony przyrządu. Wysuwamy go na tyle, aby stopka suwmiarki (końcówka) oparła się o brzeg otworu, a bolec był możliwie maksymalnie wysunięty. Wynik znów odczytujemy w ten sam sposób, co przy innych pomiarach.

Wsówka głębokościomierza (suwmiarka)
Wsówka głębokościomierza

Jeżeli interesuje Cię historia suwmiarki to zobacz ten artykuł w naszym glosariuszu 🙂
Powodzenia w mierzeniu! 🙂

Suwmiarka

Suwmiarka to podstawowe narzędzie pomiarowe wszędzie tam, gdzie potrzebne jest precyzyjne określenie wymiarów przestrzennego przedmiotu. Trudno o lepszy przykład zastosowania suwmiarki niż złotnictwo. Pozwala, bez sięgania po bardziej specjalistyczne narzędzia szybko ocenić grubość drutu, rozmiar kamienia, czy średnicę otworu. W złotnictwie suwmiarka jest narzędziem równie podstawowym co linijka w geometrii.

suwmiarka analogowa
suwmiarka analogowa

Suwmiarki bez noniusza wywodzą się ze starożytnych Chin, ale swój obecny kształt zawdzięczają Pierre’owi Vernier’owi. To francuski matematyk, który w 1631 roku opracował specjalną skalę, która pozwala na wykonywanie precyzyjnych pomiarów za pomocą suwmiarki.

Pierre Vernier nazwał swój wynalazek na cześć portugalskiego astronoma i matematyka – Portugalczyk Pedro Nunes (łac. Nonius) wymyślił wcześniej – bo w 1542 roku – podobny system, ale trudniejszy w użyciu. Stąd w niektórych językach przyjęła się nazwa “noniusz”, a w niektórych “vernier” (np. po polsku mówimy “suwmiarka z noniuszem”, a po angielsku “vernier caliper”).

Dlaczego w dzisiejszych czasach w ogóle uczyć się obslugi suwmiarki analogowej, skoro mamy już elektroniczne? Chociażby po to, żeby co jakiś czas móc zweryfikować, czy mierząc twoją elektroniczną suwmiarką otrzymujesz prawidłowe wyniki pomiarów 🙂

Chcesz opanować pomiar suwmiarką analogową?
Zobacz nasz poradnik 🙂