Na czym lutować?

Lutowanie jest jedną z podstawowych czynności wykonywanych w pracy złotnika. Poza odpowiednim przygotowaniem przedmiotu, wyborem lutu i lutówki, warto też zastanowić się na czym lutować naszą biżuterię. Samo podłoże również ma wpływ na przebieg lutowania i to, czy zakończy się ono sukcesem a wykonane przez nas elementy pracy połączą się w całość

Płytka do lutowania powinna charakteryzować się kilkoma niezbędnymi cechami.
Po pierwsze: musi być ogniotrwała – odporna na płomień palnika oraz długotrwałe wypalanie.

Po drugie: powinna być wytrzymała. Nie warto stosować takich, które mogłyby podczas pracy pokruszyć się czy rozlecieć. Wtedy cały nasz wysiłek z ustawieniem elementów idzie na marne.

Po trzecie: nie lutujcie na podstawie dobrze przewodzącej ciepło – pochłania ona energię płomienia i przedmiot ciężko rozgrzać do odpowiedniej temperatury. Odpadają w takim razie wszystkie metalowe stoliczki, kowadła czy płytki

Tyle tytułem wstępu, a teraz przejdźmy do konkretnych przykładów 🙂

Najbardziej popularna na rynku jest płytka o nazwie Skamolex. Wytwarzana jest z wermikulitu, materiału ognioodpornego o dopuszczalnej temperaturze pracy do 1100°C. Jest bardzo lekka i można ją przyciąć piłką w dowolne kształty, ułatwiające ustawianie elementów.

Płytka Skamolex ułożona na stoliku jubilerskim

Do lutowania można stosować również płytki ceramiczne – zarówno te profesjonalne ze sklepów złotniczych jak i te znalezione w domu. W przypadku tych budowlanych pracujemy na nieszkliwionej stronie. Niestety kafelki mają tendencję do pękania od zbyt wysokiej temperatury – w razie czego można je związać żelaznym drutem.

Dostępne są rónież płytki wykonane z prasowanego węgla drzewnego lub szamotowo-węglowe. Doskonale sprawdzą się do lutowania łańcuszków czy granulacji. Można również jako podkład stosować naturalny węgiel drzewny, jednak należy zwrócić uwagę, że gazy, które wydostają się z węgla podczas ogrzewania mogą mieć negatywny wpływ na jakość lutowania (kruche połączenia). Gotowe płytki w sklepach są przygotowywane w specjalny sposób,aby uniknąć tego problemu.

Specjalna płytka z węgla drzewnego – nosi już mocne ślady użytkowania

Poza podkładami dedykowanymi jubilerom spokojnie można używać rzeczy znalezionych w domu czy sklepach budowlanych. Do lutowania lub jako podwyższenie (w przypadku gdy nie dysponujecie obrotowym stolikiem jubilerskim) dobrze sprawdzą się cegły, kostki brukowe czy gazobeton (beton komórkowy).

Kostki gazobetonu w naszej pracowni

Pamiętajmy, że ważna jest również struktura podkładu do lutowania. Płytka co do zasady powinna być płaska i pozwalać na stabilne układanie łączonych elementów. Przy niektórych zadaniach, jak wyżarzanie blachy czy lutowanie większych przedmiotów, zbyt duża powierzchnia styku metalu i płytki, może utrudniać równomierne ogrzanie obiektu. Można wtedy stosować podkład posiadający drobną perforację. Dzięki takiej budowie podłoże odbiera tylko niewielką ilość ciepła, a otworki umożliwiają montaż detali w trakcie prac lutowniczych. Można kupić gotowe płytki o tzw. strukturze plastra miodu lub posłużyć się pomocami, które mamy pod ręką. Żelazna siatka o drobnych oczkach czy stalowy spinacz biurowy doskonale nadadzą się do odseparowania przedmiotu i od powierzchni płaskiej płytki. Warto pamiętać,że przed zastosowaniem metalowych elementów do pomocy trzeba je zabrudzić (smarem, olejem , woskiem), aby nie przywarły do lutowanego przedmiotu.

Żelazna siateczka z drobnymi oczkami
Kto oglądał MacGyvera wie, że przy pomocy spinacza biurowego można wiele!

My mamy w pracowni całe pudełko (tak zwane ZŁOMPUDEŁKO ;)) na pomoce, które można wykorzystać w trakcie lutowania. Na koniec, dla inspiracji, oto ono! 🙂

Nasze złompudełko.

Autorką artykułu jest Agnieszka Jachyra.

Jak używać suwmiarki?

Suwmiarka jest głównym przyrządem pomiarowym używanym w złotnictwie  służącym do szybkiego i dokładnego pomiaru wytwarzanych elementów.

Suwmiarka analogowa
Suwmiarka analogowa

Swoją użyteczność zawdzięcza obecności noniusza, czyli pomocniczej podziałce, dzięki której możemy odczytać wartości z dokładnością do 0,1mm, 0,05mm lub 0,02mm (zależnie od rodzaju przyrządu).

Noniusz
Noniusz

Podziałka noniusza znajduje się na suwaku pod podziałką metryczną. Zauważ, że nie wszystkie kreski na dolnej podziałce tworzą jedną pionową linię z kreskami na górnej podziałce. Jeśli zsuniemy całkowicie szczęki suwmiarki (sytuacja na powyższym zdjęciu), tylko pierwsza i ostatnia linia na dolnej podziałce tworzy jedną linię z kreskami z górnej podziałki.

Pomiar suwmiarką
Noniusz wskazuje 2,3 mm

Aby wykonać pomiar, mierzony przedmiot ujmuje się w szczęki suwmiarki (lub używa się wsuwki głębokościomierza itp.). Od razu możemy zauważyć, że mierzony przedmiot (zdjęcie wyżej: wsunęłam w szczęki suwmiarki szafir) jest większy niż 2mm, ponieważ 0 kreska z podziałki noniusza (skrajna lewa kreska, ta najbliższa mierzonemu przedmiotowi) znajduje się po prawej stronie względem drugiej kreski z górnej podziałki.

Teraz popatrzmy na znaki na podziałce noniusza (dolnej) i znajdźmy na niej kreskę, która dokładnie schodzi się w jedną pionową linię z kreską na górnej podziałce. W tym wypadku jest to trzecia kreska. To oznacza, ze mierzony kamień jest trzy dziesiąte milimetra większy niż 2mm, czyli ma średnicę 2,3mm.

Wskazówki:

Żeby pomiar był odpowiedni, nie ściskaj szczęk suwmiarki przesadnie mocno. Jeśli mierzysz np. kamień do biżuterii, ściśnij go na tyle, żeby sam nie wysunął się ze szczęk przyrządu, kiedy uniesiesz suwmiarkę z blatu stołu.

Suwmiarka analogowa
Pomiar małych przedmiotów

Zawsze kiedy mierzysz przedmiot upewnij się, że mierzysz go w prawidłowy sposób. Aby uzyskać rzetelny wynik pomiaru, kamień powinien leżeć w szczękach suwmiarki równo, bez przekrzywień (w przypadku szlifu fasetkowego mierzymy kamień na rondyście, w przypadku kaboszonu u podstawy, zawsze w najszerszych miejscach). Jeśli mierzysz blachę, upewnij się, że w miejscu, które wsuwasz w szczęki przyrządu, nie ma wygięć lub rozwarstwień, które mogą spowodować nieprawidłowy pomiar.

W niektórych suwmiarkach noniusz (czyli skala przesuwna) może wyglądać nieco inaczej niż ta ze zdjęcia, ale pomiary odczytujemy na tej samej zasadzie. Różnica w wyglądzie noniusza wynika z dokładności konkretnego przyrządu.

Mierzenie wymiarów wewnętrznych przedmiotu i głębokości.

Wsuń górne, mniejsze szczęki suwmiarki w otwór i rozszerz ją. Odczytaj wynik tak samo jak w przypadku mierzenia zewnętrznych wymiarów.

Suwmiarka - Pomiar wymiarów wewnętrznych
Pomiar wymiarów wewnętrznych

Głębokość mierzymy za pomocą bolca, który wysuwa sie z jednej strony przyrządu. Wysuwamy go na tyle, aby stopka suwmiarki (końcówka) oparła się o brzeg otworu, a bolec był możliwie maksymalnie wysunięty. Wynik znów odczytujemy w ten sam sposób, co przy innych pomiarach.

Wsówka głębokościomierza (suwmiarka)
Wsówka głębokościomierza

Jeżeli interesuje Cię historia suwmiarki to zobacz ten artykuł w naszym glosariuszu 🙂
Powodzenia w mierzeniu! 🙂